Osmanlı’nın Bilim ve Sanat Adamı Matrakçı Nasuh

Muhteşem Yüzyıl dizisi ile bir çoklarımızın tanıdığı Nasuh döneminin en yetenekli ve işinin en usta ismi idi. Tarih, Matematik, Coğrafya ve mühendislik konularında engin bir bilgiye sahip olan Nasuh Efendi. Sanat ve spor dalında da becerili ve kabiliyetli bir insandı.

Bizce çağının çok ötesinde dünya görüşü olan bu şahsiyeti gelen kısa da olsa tanımaya çalışalım.

ADI VE DOĞUM YERİ HAKKINDA

Nasuh bin Karagöz bin Abdullah el-Bosnavî veya kısaca Matrakçı Nasuh, Boşnak asıllı Osmanlı minyatürcü, hattat, tarihçi, matematikçi ve matrakçı. Ölüm tarihi bilinmeyen Matrakçı Nasuh’un Saraybosna’da doğduğu sanılmaktadır.

Doğum tarihi kesin olarak bilinmiyor ama II. Bayezid döneminde Enderun’a öğrenci olarak girmiş. Buraya da kaç tarihinde girdiği ve eğitimini ne zaman bitirdiği bilinmemekte. Kendisinin muhasebe ve maliye kayıtlarında kullanılan Divan rakamlarını katiplere öğretmek için yazdığı Camalü’l Küttab ve Kemali’l Hüssab adında yazılmış eserleri vardır. Bunlar ilk eserlerdir.Kendisinden ‘Kalem’i Divan Hattatlarının Mukaddemi’ diye bahsedilmesi ve bu tip eserler vermesi onun da katiplik yaptığını düşündürtmektedir.

1517 ya da 1518 yıllarında Sultan I. Selim için (Yavuz Sultan Selim) bir matematik kitabı hazırlamıştır.Sonraki dönemlerde Mısıra gidip ünlü silahşörler ile tanışarak gösterilere katılır.Zamanla silah kullanmadaki ustalığı ile büyük ün yapar. Mısırdan döndükten sonra türlü cenk ve silahşörlük yöntemlerini anlattığı Tuhfetü’l Guzzat (Gazilere Armağan) adlı kitabını kaleme alır.

MATRAKÇI NASUH EFENDİNİN İSTANBUL MİNYATÜRÜ

NASIL ÜNLENDİ

21 Haziran 1529 yılında Sultan Süleyman’ın şehzadelerinin sünnet düğününde savaş yeteneklerini sergilemiş ve Padişah’ın beğenisi kazanmıştır. Bu törende kendisine silahşörlerin şahı olduğuna dair bir berat verildiği rivayet edilir.

Bu şenlik için kağıttan iki büyük hisar yaptırmış, bu iki hisarı tekerlek üzerine yürütmüş ve At meydanı’na getirerek karşılıklı yerleştirmiş. Bu hisarın içinde bulunan askerler, tüfekler, toplar ve matraklarla gösteriler düzenlemişlerdir.

Şah Tahmasp’ın Osmanlılara sığınan kardeşi Elkas Mirza’nın İstanbul’a gelişi için yapılan törende bir gösteri sergilemiş, bu törende Vezir Rüstem Paşa ve Şehzadenin huzurunda bir matrak oyunu sergilemiştir. Oyun çok beğenildiği için kendisi ödüllendirilmiştir.

Osmanlı da çep yani diğer adı ile divani türünde yazan hattatlarından olup listenin ilk sıralarında yer alır.Yetenekleri, çalışma isteği ve en önemlisi zekası ile kısa sürede çok iş gerçekleştirmiştir. Üne kavuşmasını sağlayan en önemli işi ise Kanuni Sultan Süleyman’ın verdiği emir ile yazmaya başladığı tarih kitabıdır. Osmanlı Tarihi ile ilgili önemli olaylar resmetmiştir.

Kitabın adı Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakleyn-i Sultan Süleyman Han’dır. Kısa ismi ise Mecmu-i Menazil olarak da bilinmektedir. Konusu Sultan Süleyman’ın Safevi Devletine seferleri konu almasıdır. (1534-1536) İstanbul’dan Tebriz’e , Sultaniye ve Bağdat yollarını, Halep-Diyarbakır konaklama yerlerini ve civar köy , kasabalarını anlatmıştır. Bölgelerde bulunan önemli kişilerin türbelerini dahi anlatıp resmetmiştir. İstanbul, Halep,Bağdat gibi şehirleri çift sayfa çizer ve bu şehirlerdeki anıtsal yapıları dahi ayrıntılarıyla anlatır. Matrakçı’nın İstanbul en ünlü ve özenli çizimlerinden biridir. Sanat Tarihçilerin bir çoğu Matrakçı’nın bu eseri için daha önceki yüzyıllarda yapılmış kuş bakışı Avrupa Haritalarından yararlandığını düşünmektedir.Matrakçı genellikle şehir minyatürlerinde figürlere yer vermiyor.

MATRAKÇI NASUH EFENDİNİN TULON MİNYATÜRÜ

Matrakçı’nın Bağdat çizimi de çok meşhurdur. Sultan Süleyman’ın Bağdat Seferine katılan ve burada ordu ile kalan Matrakçı Hz. Ali, Hüseyin ve Hasan’ın makamlarının bulunduğu Kerbela ve Necef’i de ziyaret eder. Bu çizimi ile sadece Bağdat hakkında bilgi edinmeyiz. Bağdat ve çevresinde çok sayıda din büyüklerinin türbeleri bulunmaktadır, Nasuh Efendi bunları tek tek belirtmiş ve zengin bir kültür kaydı tutmuştur.

Matrakçı Nasuh Efendinin en dikkat çekici özelliklerinden biri de bazı kent çizimlerinde görülen pembe ve mavi renk tepelerdir.

Nasuh Efendinin resimli Osmanlı Tarihindeki bir diğer bölüm ise Barbaros Hayyreddin Paşa’nın 1543 yılında Fransa Kralına yardım etmek için yaptığı Fransa’nın güney sahillerine gitmiştir. Matrakçı bu seferdeki gidilen yerlerden Marsilya, Tulon, Nis ve Cenovayı resmetmiştir. Bu şehirlerin limanlarını ve dağlarını kuş bakışı resmeder. Tepeler oldukça renkli boyanmış, deniz gümüş yaldız ile resmedilmiştir. Osmanlı Manzara resmini Avrupa tekniği ile ile birleştirmiştir. Kitabın bir başka bölümünde ise Sultan Süleyman’ın Macaristan seferi anlatılmıştır. Ordunun kaldığı yerler günü gününe, her ay belirtilerek tarihlenmiştir. Bölgedeki göller, tepeler, nehirler, köprüler ve de bölgeye özgü kale-kentler resmedilmiştir.En önemli özellik ise çoğu zaman altın yaldıza boyanmasıdır.Konaklayan Osmanlı Ordusunun çadırları da resmedilmiştir.

Şimdi geldik en ilginç kısma,

GÖRMEDEN ÇİZMEK MAHARET İSTER !

Matrakçı Nasuh tüm bu çizimleri yaparken kendisi çoğu sefere katılmıyor !

Katılmadığı seferlerde konak yerleri ya da fetih edilen yerleri çizerken elindeki haritalardan faydalanmış olabileceği veya o dönemde bulunan kent tasvircilerinden faydalandığı düşünülmekte.İslam sanatında manzara ressamlığında çığır açtığı söylenebilir.Nasuh öldükten sonra onun izinden giden ressamlar, Batı İran, Anadolu, Suriye ve Irak gibi kentlerin 16. yüzyıldaki hallerini çok detaylı bir şekilde anlattılar.

Elimizden geldiği kadar sizlere Matrakçı Nasuh Efendiyi tanıtmaya çalıştık.

Sürç-i Lisan Ettiysek Affola . . .

Yararlanılan Kaynaklar;

www.onedio.com

www.biyografya.com

Paylaş !

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir